Garesce

comûne italiàn
SV
Questa pagina a l'è scrita in savuneize
Garesce
comun
Garessio
Garesce – Stemma
Garesce – Veduta
U centru stòricu de Garesce vistu da-u Bric Merianu
Localizaçión
StâtoItalia Italia
RegiónRegione-Piemonte-Stemma.svg Piemonte
ProvìnsaCuneo
Aministraçión
ScindicoFerruccio Fazio (lìsta cìvica) da-o 27-5-2019
Teritöio
Coordinæ:44°12′N 8°01′E / 44.2°N 8.016667°E44.2; 8.016667 (Garesce)Coordinæ: 44°12′N 8°01′E / 44.2°N 8.016667°E44.2; 8.016667 (Garesce)
Altitùdine621 m s.l.m.
Superfiçie131,29 km²
Abitanti2 932[1] (31-10-2020)
Denscitæ22,33 ab./km²
Comûni confinantiBerdënei (SV), Carizan (SV), Castreveggiu (SV), Èrli (SV), Naxin (SV), Urmea, Pamparàu, Priöa, Roburent, Viola
Âtre informaçioìn
CAP12075
Prefìsso0174
Fûzo orâioUTC+1
Còdice ISTAT004095
Cod. cadastrâD920
TargaCN
Cl. sismicazöna 3 (sismicitæ bàssa)[2]
Cl. climaticazöna F, 3 085 GG[3]
Nomme abitantiGarescìn
gareshin (lucalmènte)
garaššin (urmeàscu)
Sànto patrónSàn Ròcco
Madònna do Rozâio
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión:
Garesce
Garesce
Garesce – Mappa
Poxiçión do comün de Garesce inta pruvinsa de Cuneo.
Scîto instituçionâle

Garesce (in italian Garessio, in piemonteise Garess e in dialettu garescìn Garéshe[4]) l'è in comün de 2932 abitanti inta pruvinsa de Cuneo.

GeografiaModìfica

 
U Colle San Benardu

Se tröva in Piemonte inta provinsa de Cuneo, l'è traversau da u sciümme Tane. U so teritoriu cumunale l'è a cavallu tra u territoriu padan e ligure cun u Colle de San Benardu (in ta cadena de-e Alpi Marittime) cu funsiuna da « spartiacque ». A frasiun de Cirixeua, assèmme a quella de E Volte se tröva da l'atru versante du colle e-e sun a strettu cuntattu cun Arbenga, tantu che u dialettu parlau in ste due lucalitæ u l'è de uriggine arbenganeise.

StoiaModìfica

U numme Garesce (Garexium, da u latin garricu = toccu de tèra sensa cultivasiun cun u suffissu esce = postu de passaggiu) l'è stætu dêuviâu a primma otta in t'in attu püblico du 1064. I primmi insediamènti in ta zona sun datai au periudu Paleoliticu (se veggan ancù e grotte du Gray e de Valdinfernu). U postu l'è poi stætu abitau da i Liguri Antighi (Viagèn), chi l'han fau inna forte uppusisiun ai Romai, chi l'han fètu passà u paise sutta u municipiu d'Arbenga.

AbitantiModìfica

FrasiuiModìfica

E frasiui de Garesce sun: Capellu, Cirixöa, Deversci, E Vòte, Garesce 2000, Mindin, Murseccu, Cianbenardu, Ciangranun, Trappa, Urtiéu-Ca' Ferraris, Valdinfernu.

Evulusiùn demugràficaModìfica

Abitanti censæ[5]

Minorànse furèsteModìfica

Segundu u ISTAT, a-u 31 dexembre 2017, a Garesce ghe sun 272 rexidenti furèsti.

Posti de interesseModìfica

In tu paìze se ponan vixità i trei difêrenti burghi: Pònte, Pugiólo e Magiù. A pàre ciù antiga l'è quella du Pònte, vixin au Tane, cùn a Ceve de San Zane, anutà pé a primma votta in tu 1121, ancheu in negossiu du burgu.

Garesce l'è ricca de antighe gexe e-e sùn vixibili ancun aù custrusiùn medioévali, cùmme a Tùre di Saracén de urigine bizantina, che a se tröva ai cunfin cùn Urmea, vixin a-a frasiùn de Barchi.

Doppu a Colla de Casotto se tröva u castéllu cu pòrta u mèximu numme, in tènpu l'éa 'na residènsa e risèrva de caccia di Savoia, in té a stéssa lucalità sé pö truvà a Certosa de Casotto, fùnda da Sàn Brunùn in tu XII séculu.

In te questu castéllu, restauàu da-a Regiùn Piemunte, che u l'ha avèrtu a e vixite in tu 2020, se trövan arédi e stànse storiche, cùmme a camera da muxica e u « salottu vérde ». I recènti scavi archéulogici du Pulitècnicu de Turin l'han ascì scuvèrtu e fundamènta de 'na parta da custrusiù e in te a cerrosa in cimitéu de fràtti.

EcunumiaModìfica

L'economia l'è bazà in sce l'agricultüa, l'alevàmèntu e l'industria: fàmusa l'è l'Ægua de San Bernardu, cumércialisà in gran parte da Liguria e du Piemonte, ma nu sulu. Stòicamènte u paize l'è légau ascì a-a prudusiùn farmaceutica. Présènte ascì a prudusiùn de energia eolica, in sce u Colle San Bernardu. Da sènpre l'è cunusciüa ascì pé-u turismu, cùn e piste scìistiche da frasiùn de Garesce 2000 e pé e càmminae in ti boschi, escursiùn e « mountain bike ».

CultüaModìfica

Dialettu GarescìnModìfica

 O mæximo argoménto in detàggio: Dialétto garéscìn.
 
A pusisiun de Cirixeua in ta carta geografica

U dialettu parlau a Garesce l'è in dialettu de genere ligure-alpin (stessa famiggia du dialettu Brigascu e de l'Ulméascu), cun inflesciun derivæ da u dialettu arbenganeise (spécialmènte) e da quellu piemunteise. L'è pé questu cunscideàu 'n dialettu de trasisiùn.

Particulare l'è poi u dialettu parlau in te frasiui E Vòte e Cirixöa, geograficamènte liguri (cumme vistu primma), de derivasiun arbenganeise. Ascì e persune che g'han urigini a Urtieu-Cà Ferraris parlan 'n dialettu scimile a l'arbenganese, cùn ciù inflesiùn garescine.

Pé sarvaguardà e tradisiùi lucali e u dialettu l'è stàu scritu in tu 2020 da Rodolfo Pelegatti, Piero Camelia e Romano Nicolino, 'n diçiunàiu Italian-Garescìn e Garescìn-Italian.[6]

Grafìa GarescìnaModìfica

Au muméntu nu l'existe 'na grafìa uficiâ, vegnan sulitamènte duvéae quella pruposta da u méstru Romano Nicolino o quella do scritù Sergio Aschero.[7]

CuxinaModìfica

E tradisiùi enogastrunomiche principali sùn a fugassa ligure, u ris e còi (risottu cùn i còi), paste de meliga (bescötti cun 'na particulare faìna de màis ciammà ascì melia lucalmènte), e-e meringhe.

Feste e fëeModìfica

  • Pàliu de Burgàe: manifestasiùn folkloristega ch'a se tégne da u 2012, dunde se sfìddan e cuntràdde Burgu, Pònte Cuntrò, Puggiòllu, San Roccu, Valsurda, Frasiùi, Çevetta, Priöa.
  • Murtòiu de Garesce: insèmme de manifestasiùn religiuse du periodo de Pasqua, cun prucésiùn e ascì curtéi de figuranti.
  • Fèsta da muntagna, sagra cun mercatin, balli e canti.
  • Sagra da pulénta Saracena, dedicà a questu antigu piattu tipicu de Garesce, preparau cun gràn saracén, patatte, pecorìn e funzi.

AministrasiùnModìfica

Perîodo Prìmmo çitadìn Partîo Càrega Nòtte
1995 1999 Fausto Sciandra lista civica scìndegu
1999 2004 Luigi Sappa lista civica scìndegu
2004 2009 Valeria Anfosso lista civica scìndegu
2009 2014 Renato Chinea lista civica scìndegu
2014 2019 Sergio Di Steffano lista civica scìndegu
2019 in càrega Ferruccio Fazio lìsta civica scìndegu

BinelàggiModìfica

CumünicasiùiModìfica

Garesce l'è culégà cun Arbenga grassie a-a Stradda Statale 582 du Colle San Benardu, e cun Çeva e Impeia grassie a-a SS28 du Colle de Nava.

Impurtante ascì u culégamentu féruviariu, suviatüttu turistegu, da Ferovîa Ceva-Ormea: u téritoriu cumünale l'è sérviu grassie a dui stasiùi, quella de Garesce e quella de Trappa.

NotteModìfica

  1. Dètu Istat - Popolasiun rexidente a-u 31 otubre 2020 (dètu provvisorio).
  2. Clascificaçion sismica (XLS), in sce protezionecivile.gov.it.
  3. Legge 26 agosto 1993, n. 412, alegòu A, Tabélla di graddi/giórno di Comùn pe Region e Provinsa (PDF), in sce efficienzaenergetica.acs.enea.it, 1 màrso 2011, p. 151. URL consultòu o 25 arvî 2012.
  4. Scrìtu segundu a grafia garescìna do Sergio Aschero.
  5. Statìstiche I.Stat - ISTAT;  URL consultòu o 28-12-2012.
  6. (IT) Paola Scola, Tréi amixi scrivàn 'n diçiunaiu pé sarvà u dialettu de Garesce, in sce lastampa.it, 20 màrso 2020. URL consultòu o 10 arvî 2021.
  7. (IT) U dialettu garescìn spiégàu da R.Nicolino, in sce generazionisolidali.it, 14 agòsto 2014. URL consultòu o 10 arvî 2021.

Âtri progèttiModìfica

Contròllo de outoritæVIAF (EN240557585 · WorldCat Identities (EN240557585