Gêxa de Sant'Ànna

gêxa de Zêna
ZE
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize
AcLiBr.jpg

A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno

A gêxa de Sant'Ànna, con l'arénte convénto e a speçiàia di pàddri Carmelitén Descâsci, a l'é 'n scîto sâcro catòlico de Zêna, inte l'antîgo bórgo de Bachérnia, in Castelétto. A gêxa, co-i sò âti plâtani e o riseu típico de crêuze zenéixi, e a vixìnn-a Montâ Bachérnia, co-a sò vìsta mâvegiôza in sciô Górfo de Zêna, o pórto e a çitæ vêgia, sôn 'na delìçia inatéiza into mêzo da çitæ.

Gêxa de Sant'Ànna, vìsta da faciâta

StöiaModìfica

O convénto o l'é stæto fondòu into 1584 da-o præve Nichiôzo Döia, ritornòu da-a Spágna co-in grùppo de pàddri Carmelitén Descâsci da rifórma da Sànta Têxo d'Ávila e de Sàn Zâne da Crôxe pe fondâ 'n convénto inta Repùbrica de Zêna. In particolâ, quélla zenéize a l'é stæta a prìmma fondaçión de fêua da Spàgna, ciù ò mêno vìnt'ànni dòppo a rifórma mæxima de l'órdine[1].

Inte quélli ànni a zöna a l'êa de fêua de pòrte da çitæ e a l'êa indicâ co-o nómme de Bachérnia, nómme ch'o l'é arestòu scìnn-a-a giornâ d'ancheu pe indicâ sto tòcco chi da crêuza che da-a Ciàssa do Portéllo a l'arîva a-e Miâge de Ciàppe, reciamàndo i frûti do gràn nùmero de ciànte de rêuza sarvæga chi gh'êa chi[2]. A gêxa a l'é stæta fondâ in sciô scîto de 'na capelétta itinerâia dedicâ pròpio a Sant'Ànna méntre âtre dôe capélle, dedichæ a Sànt'Êmo e a Sàn Benàrdo, són stæte caciæ zu aprêuvo a-a costruçión de Miâge Nêuve into 1626, ch'àn riparòu tùtta l'àrea drénto a-a çénta da çitæ.

Pöco dòppo a fondaçión do convénto, l'é stæta avèrta 'na speçiàia ascì, ch'a l'atirâva bén bén di maròtti ch'àivan bezéugno de cûe. I ciù antîghi papê stòrichi lighæ a-a speçiàia remóntan scìnn-a-o 1650, de quànde émmo 'na mençión de 'na "spezieria" di Carmelitén Descâsci. Inti papê gh'é scrîto de cómme o præ Martìn de Sàn Tögno (1638-1721) "o sciortîva tùtti i giórni p'arechéugge quéllo do quæ gh'êa de bezéugno pe-i remédi [...] da lê arivâvan bén bén de maròtti e mîga tùtti goarîvan da-a moutîa co-o mæximo remédio, [...] gh'êa de bezéugno de preparâ vàrie poçioìn, remédi e inciàstri"[1].

 
O riseu da gêxa de Sant'Ànna

Za a partî da-o Sèteçénto inta zöna, òrmâi protètta da-e miâge, l'êa comensòu 'n procèsso d'urbanizaçión sùb-urbâna, co-o convénto ch'o l'é fîto diventòu o pónto de riferiménto do bórgo in fórte cresciànsa[3]. Óltre a-e câze ciù rùsteghe són arivæ in quélli ànni e prìmme vìlle, tra e quæ se peu regordâ a pàrte ciù antîga de Vìlla Màddre Cabrini in sciâ Montâ Bachérnia, scitoâ no goæi distànte da l'àstrego da gêxa.

I regìstri da speçiàia són asæ inportànti pe ricostroî a vìtta into quartê, riportàndo i nómmi e o mestê di sò cliénti, óltre che i remédi dêuviæ. In particolâ, tra quélli ciù comùn gh'êa a mànna, e tavolétte cóntra i vèrmi, o sùcou giànco, i dechéutti de chìnn-a, e sæ d'Inghiltæra, a canélla, o rozòlio, 'n ingoénto de sciôe de papâvou, 'na "bìbita spiritôza (alcòlica) de incénso, mîra, aloè e spìrito de vìn" e l'ingoénto pi-â rógna. Tra i sò cliénti, inti prìmmi ànni de l'Eutoçénto gh'êa o mêgo Àngiou Bruzick, o chirùrgo Ròcco Artisi de Ôtri, o cónso de Danimàrca Giöxèppe Alésci Morellet, a speçiàia de l'uspiâ de Pamatón (ch'a l'acatâva sorviatùtto l'estræto de chìnn-a e rêuze rósse sécche), e Carmelitén Descâse de Sànta Têxo, e móneghe de Sàn Silvèstro e quélle de Sàn Gêumo, o pàreco da Crôxe. Quàrche ànno dòppo a speçiàia a l'é stæta contatâ da 'n avoxòu e discùsso mêgo de Parìggi, o dotô Louis Le Roy, outô de "A mêxìnn-a curatîva" publicâ a Nàpoli into 1825 inte quàttro volùmmi[1].

L'urbanizaçión da fìn de l'Eutoçénto a l'à portòu a l'avertûa da coscì dîta Circonvalaçión a Mónte, co-o nêuvo Córso Magénta e a funicolâre de Sant'Ànna che són stæti realizæ apénn-a ciù a vàlle da gêxa. A ògni mòddo, a despæto do tàggio da crêuza che da-o Portéllo a mónta scìnn-a Sant'Ànna, no gh'é stæto 'n gràn reméscio da tranquilitæ do bórgo, ch'o se destàcca da-i quartê d'în gîo[4]. A Ciàssa de Sant'Ànna, co-i sò âti plâtani e l'àstrego de prîe e moìn tìpico de crêuze zenéixi, e o péuzzo de Bachérnia, de dónde gh'é 'na bèlla vìsta in sciô pòrto e o céntro stòrico, són ancón a-a giornâ d'ancheu 'n scîto sugestîvo e apartòu a pöchi menûti da-a centrâle Ciàssa Corvétto.

L'antîga speçiàia de Sant'Ànna a l'é ancón avèrta e, pe arivâghe, bezéugna pigiâ 'n ascensô privòu scitoòu inta galerîa a l'intrâ da staçión de vàlle de l'ascensô Magénta-Cròcco[5].

DescriçiónModìfica

A gêxa de Sant'Ànna, formâ da 'na sôla navâta con vàrie capélle in scî lâti, a l'à 'n bèllo portâ de màrmo co-în'architrâve decorâ da 'n basoriliêvo do Çinqueçénto ch'o rafigûa a Sàcra Famìggia. Tra e òpere conservæ a-o sò intèrno, gh'é 'n grànde grùppo de stàtoe de màrmo in sce l'artâ magiô ch'o rafigûa Sant'Ànna e Màia, realizòu da-o scultô zenénize Françésco Màia Scciafìn. Gh'é ascì vàrie pitûe, tra e quæ se pêuan aregordâ o Martìrio de Sànt'Andrîa e o Martìrio de Sànt'Órsola do Doménego Fiazélla, o Sàn Giöxèppe e l'àngiou de l'Agostìn Cianpéllo e o Gexù e Sànta Têxo do Castelìn Castéllo. Gh'é pöi o Spozægo da Vèrgine, de schêua spagnòlla do sécolo XVI, quàttro stàtoe de stùcco di Sànti carmelitén fæte da-o Zâne Batìsta Garavénta into sécolo XIX e Sànta Têxo do Banbìn do Ricàrdo Ferâri (1928). Gh'é ascì de âtre òpere minoî de Rélio Lòmi, de Tögno Màia Vasàllo, do za minsonòu Castelìn Castéllo e de Sànto Bertélli, ch'o l'à realizòu e pitûe in sciô vòrto into 1882. Drénto a-a gêxa gh'é pöi vàrie tónbe, fæte tra i sécoli XVI e XVIII, óltre a 'n véllo recamòu da Sàn Têxo[6].

L'òrgano a cànne da gêxa o l'é 'n'òpera do Nicomede Agati do 1852 e restaorâ da-o Lusciàndro Còrno into 1992. Scibén ch'o l'à de dimenscioìn picìnn-e, o l'é 'n bèllo ezénpio d'inzegnàia "òrganàia", pigiàndo pöco spàçio ma con l'ûzo de vàrri scistêmi p'aomentâ e sonoritæ de l'instruménto. L'òrgano, a trasmisción mecànica, o l'à 'na sôla tastêa de çinquànta tàsti, con prìmma òtâva cromàtica estéiza, e 'na pedalêa a leterìn con dîsètte pedâli con prìmma òtâva cromàtica estéiza e unîa in mòddo fìsso a-o manoâle.

Galerîa d'inmàgineModìfica

NòtteModìfica

  1. 1,0 1,1 1,2 (IT) Antîga Speçiàia Sant'Ànna - Stöia, in sce erboristeriadeifrati.it. URL consultòu o 26 màzzo 2022.
  2. Prâga, 2016, pp. 25-26
  3. Prâga, 2016, p. 25
  4. TCI, 2009, pp. 183-184
  5. (IT) Giànpiêro Orsélli e Patrìçia Travèrso, Genova che scende e che sale, Il Canneto, 2015, p. 201, ISBN 88-96-43078-X.
  6. TCI, 2009

BibliografîaModìfica

Vôxe corelæModìfica

Âtri progèttiModìfica

Colegaménti estèrniModìfica