ZE-U
Questa pagina a l'è scrita in lengua zeneize
segundo l'ortografia in u
Caffa
città
Feodosia
(RU) Феодосия
(UK) Феодосія
(CRH) Kefe
Caffa – Stemma Caffa – Bandiera
Caffa – Veduta
E miâge medievâli costruîte da-i zeneixi a Caffa
Localizaçión
StatoRussia Russia
Ucrainn-a Ucrainn-a[1]
Circondâio federâleMeridionâle
Sogètto federâleCrimêa
RajonFeodosia
Teritöio
Coordinæ:45°03′N 35°37′E / 45.05°N 35.616667°E45.05; 35.616667 (Caffa)Coordinæ: 45°03′N 35°37′E / 45.05°N 35.616667°E45.05; 35.616667 (Caffa)
Altitùdine50 m s.l.m.
Superfiçie35,2 km²
Abitanti70 043 (31 dexénbre 2011)
Denscitæ1 989,86 ab./km²
Âtre informaçioìn
LéngoeRüscio, ucraìn
CAP98100-98175
Prefìsso+380-6562
Fûzo orâioFuso orario mancante (man)
Còdice Rosstat0111600000
Targa(UKR); 82 (RUS)
Cartògrafîa
Màppa de localizaçión: Ruscia
Caffa
Caffa
Caffa – Mappa
Scîto instituçionâle

Caffa (in rüscio: Феодосия; in ucrain Феодосія; in tatar: Kefe) notta cumme Feodosia, u l'é 'n portiu e 'na lucalitæ de vilezatûa in Crimêa. Pe tanti séculi Caffa a l'é stæta 'n impurtante culònia zeneize intu Mâ Neigru, in sciâ penisula da Crimêa ch'a l'ea cunusciüa cu-u numme de Gazaia.

A çitæ de Feodòsia, l'antîga Caffa, a-a giornâ d'ancheu

Stöia

Pe çirca duì séculi, quella che inchö a l'è a çitæ Ucraìna de Feodosia a l'è stæta unn-a de ciü impurtanti çitæ de l'Euròpa Mediterànea, ciamâ Caffa, rivandu anche demugraficamente ai livélli de 'na capitäle d'Imperu cumme Bizansiu. Täle impurtansa a gh'è vegnüa da e attivitæ du mercantesä d'i Italliæn, p'ou ciü Zeneixi, pé via d'a feliçe puxisiùn du portiu (in sciâ grande via setentriunäle de cummerciu intra u Catài e u levante europeu).

A l'avisu d'u storicu Heyd, u l'è Mangu-Timur-Khan (Mongka-Temur) ch'u permétte ai mercanti Zeneixi d'occüpä e tære dunde poi a se svilüppiâ a çitæ de Caffa, mettìnduse d'acordiu con liätri pe ch'i puréssan custruìvighe de ca' e di fùndeghi pe-e mercansìe.

I Zeneixi i scéglian, vexin a-e ruvinn-e de l'antìga Theodosia, à burgä de Kafà, paiséttu de pescuèi de puxisiùn custiéra invidiabile.

 
Resti de 'na furtificaçiùn zeneize a Caffa

A ciü pärte d'a storiugrafia a däta a fundasiùn zeneize de Caffa (che scinn-a a inchö a rèsta efetivamente oscüa) a nu primma du 1266, ben che qarche funte a riferisce de 'na presensa stabile zà diversi anni primma. A partî d'oua u nasce e u se svelüppa in müggiu d'ätre culónie zeneixi in tütta a Criméa, e a regiùn a riviâ a avèi, a sentî dî u Murzakevic, ben in miliùn d'anime.

A culònia, e, a röa, tütti i ätri insediamenti che pe' çirca 200 anni i gh'e orbitiàn in gìu, a l'aviâ avégniménti altèrni pe' acadimenti ciü o menu cunusciüi; mensiunemmu chi u mazzu du 1308, quande doppu 8 meixi de assediu da pärte de Toqtai Khan, i Zeneixi brûxan a çitæ pe' nu dâla in t'e man d'u suveràn tärtaru sö nemigu, e i scappan pe' mä, per poi turnä (nu tantu ciü tärdi) cu-u successure Uzbekh Khan.

Caffa, a "Reginn-a du Mä Grande", a l'è famusa anche pe i fünesti avegnimènti de'n'ätru assediu: cumme u l'a scrîtu Michel Balard, che rendemmu chi in tradusiùn zeneize, "a primma guæra biulògica a l'è nasciüa intra u 1346 e u 1347 sutta e miagge de inn-a culónia zeneize inscê rive du Mä Neigru". Difêti i sun i assedianti de Caffa, cun Jani Beg u sö cappu, che, pocu tempu primma d'êse custrèiti a levä l'assediu a-a çitæ, flagelæ da u morbu de prüxe pestìfere purtæ da l'estrêmu Levante ch'i an za taccô a Tann-a vegnìndune za da Sarai e Astracàn, i caccian cu e catapürte i sö surdatti mòrti appestæ indrentu a-e miagge da çitæ.

I cafioti cun a ciü gran sprescia i caccian i mòrti in mä, ma pe' ninte: e prüxe e a Yersinia pestis i 'ndiàn deré ai mercanti ch'i lascian u portiu in diresiùn du Punente, e qarcosa cumme a tersa pärte d'a gente d'Europa a ne muià.

Sta pärte de l'imensu mundu de culónie zeneixi, du quäle Caffa a l'è stæta un di çentri ciäve, a l'avià fin sulamenti cun l'invaxùn türca ottumann-a: a flotta de Keduk-Ahmet-Pascià a intra inte Caffa, vendüa da u Cumüne de Zena (pin de puffi gestiunäli) a u Bancu de San Zorzu da oramäi inn-a vintenn-a d'anni (doppu u bloccu du Bosfuru ch'u n'è vegnüu da-a fin de l'Imperu Bisantìn, intu 1453), u primmo de zûgnu du 1475.

Aministrativamente Caffa a dipendeiva da Pera e a l'æa guvernä da in cunsule zeneize faxente funsiuìn di cunsuli, puistae e capitagni du Populu de Zena in te in primmu mumentu, poi, cu a vegnüa di duxi perpetui, faxente in ta sustansia (sci bèn che nu in ta furma) e funsiuìn dügäli.

U se pö sensa puìa dî che, pe natüa de mercansìe, u nu ghe n'æa unn-a ch'a nu passesse pe u portiu de Caffa, ch'u l'ea ascì ün di ciü frequentæ pe cattä e vénde scciâvi. Da u puntu de vista d'i investimenti de capitäli in palanche e beni, a çitæ a l'è stæta ün d'i empori cumerciäli ciü ricchi e vivi d'u tardu mediu evu cun in declìn ch'u cumensiä cun a framentasiùn pulìtica du Levante cuntinentäle e a mancansa de següessa d'i traspórti intra u Mä Grande (Mä Neigru) e a Cinn-a (u Gattäiu, o Catai, scinn-a a Canbalìg, saieva a dì Pechìn).

Int'u periudu zeneize, sci cumme pói in te quellu türcu ottumàn, Caffa a l'è anche stæta sede de zécca.

Notte

  1. De iure

Atri progetti

Culegaménti esterni

Contròllo de outoritæVIAF (EN146645300 · LCCN (ENn85132058 · GND (DE4016745-8 · BNF (FRcb15106159d (data) · WorldCat Identities (ENn85-132058
Quésta a l'é 'na vôxe in vedrinn-a, identificâ cómme unn-a de mêgio vôxe creæ da-a comunitæ.
A l'é stæta riconosciûa coscì o giórno 19 novénbre 2007 — vanni a-a segnalaçión.
Naturalménte tùtte e modìfiche ò sugeriménti pe megioâ o travaggio són bén acetæ.

Segnalaçioìn  ·  Critêi de amisción  ·  Vôxe in vedrìnn-a in âtre léngoe  ·  Vôxe in vedrìnn-a in âtre léngoe sénsa equivalénte in sce lij.wiki